घरात किती गॅस सिलिंडर ठेवता येतात? मर्यादा ओलांडल्यास होऊ शकतो ७ वर्षांपर्यंत तुरुंगवास – जाणून घ्या नियम
देशात एलपीजी (LPG) गॅसचा वापर जवळपास प्रत्येक घरात स्वयंपाकासाठी केला जातो. अलीकडच्या काळात आंतरराष्ट्रीय परिस्थिती, विशेषतः मध्य पूर्वेतील तणाव आणि जहाज वाहतुकीतील अडथळे यामुळे एलपीजी पुरवठ्यावर परिणाम होत असल्याच्या चर्चा सुरू आहेत. त्यामुळे काही नागरिक सुरक्षिततेच्या दृष्टीने किंवा भविष्यात तुटवडा होईल या भीतीने घरात जास्त गॅस सिलिंडर साठवून ठेवण्याचा प्रयत्न करतात. मात्र अनेकांना हे माहीत नसते की, घरात किती गॅस सिलिंडर ठेवता येतात याबाबत सरकारने स्पष्ट नियम केलेले आहेत. हे नियम मोडल्यास आर्थिक दंडासोबतच तुरुंगवासाची शिक्षा देखील होऊ शकते.
भारतामध्ये घरगुती गॅस कनेक्शनसाठी “वन हाउस, वन कनेक्शन” हा महत्त्वाचा नियम लागू आहे. म्हणजेच एका घराच्या पत्त्यावर सामान्यतः एकच एलपीजी कनेक्शन वैध मानले जाते. देशातील प्रमुख तेल कंपन्या जसे की इंडियन ऑइल कॉर्पोरेशनची इंडेन गॅस, हिंदुस्तान पेट्रोलियमची एचपी गॅस आणि भारत पेट्रोलियमची भारत गॅस या कंपन्यांमार्फत नागरिकांना गॅस कनेक्शन दिले जाते. जर एखाद्या व्यक्तीकडे आधीच एका कंपनीचे कनेक्शन असेल, तर त्याच पत्त्यावर दुसऱ्या कंपनीचे कनेक्शन घेणे नियमांच्या विरोधात मानले जाऊ शकते. तथापि, ग्राहकांना त्याच कंपनीकडून “डबल सिलिंडर कनेक्शन” मिळू शकते, ज्यामध्ये दोन सिलिंडर दिले जातात.
घरात गॅस सिलिंडर ठेवण्याबाबत देखील काही मर्यादा आहेत. सामान्य घरगुती ग्राहकांसाठी एका कनेक्शनवर दोन सिलिंडर ठेवणे कायदेशीर आणि सर्वसाधारण मानले जाते. यापैकी एक सिलिंडर स्वयंपाकासाठी वापरात असतो, तर दुसरा सिलिंडर राखीव स्वरूपात ठेवला जातो. तसेच नियमांनुसार एका ग्राहकाला वर्षभरात जास्तीत जास्त १५ घरगुती गॅस सिलिंडर घेण्याची परवानगी असते. जर एखाद्या व्यक्तीकडे गरजेपेक्षा जास्त सिलिंडर आढळले किंवा ४० किलोपेक्षा जास्त एलपीजीचा साठा परवानगीशिवाय केला असल्याचे दिसून आले, तर प्रशासनाकडून कारवाई केली जाऊ शकते.
सरकारने गॅस सिलिंडरची साठेबाजी आणि काळाबाजार रोखण्यासाठी कडक नियम लागू केले आहेत. जर एखाद्या व्यक्तीकडे बेकायदेशीरपणे मोठ्या प्रमाणात गॅस सिलिंडर साठवलेले आढळले किंवा त्यांचा काळाबाजार करत असल्याचे समोर आले, तर संबंधित व्यक्तीचे गॅस कनेक्शन रद्द केले जाऊ शकते. याशिवाय दंड आकारला जाऊ शकतो आणि गंभीर प्रकरणांमध्ये गुन्हा दाखल केला जाऊ शकतो.
अशा प्रकारचे गुन्हे अत्यावश्यक वस्तू कायद्याअंतर्गत (Essential Commodities Act) येतात. या कायद्यानुसार दोषी आढळल्यास संबंधित व्यक्तीला किमान तीन महिन्यांपासून ते कमाल सात वर्षांपर्यंत तुरुंगवासाची शिक्षा होऊ शकते. त्यामुळे घरात गरजेपुरतेच गॅस सिलिंडर ठेवणे सुरक्षित आणि कायदेशीर आहे. अनावश्यक साठा करण्यापेक्षा नियमांचे पालन करणे आणि सुरक्षिततेची काळजी घेणे हे प्रत्येक नागरिकासाठी आवश्यक आहे.